Willem van Leusden, de grootste surrealist van ons land

Wim Zorn Wonen met kunst

Willem van Leusden, de grootste surrealist van ons land.
Natuurlijk vond ik dat Has mijn tennisvriend niet in mijn blog mocht ontbreken. Deze tennisser, gemakkelijk causeur, schilder, wandelaar, fietser, schrijver en dichter is een bijzonder mens en wellicht juist daarom, heeft hij ook een bijzondere kijk op kunst. Has: ‘Het zal wel in de vierde klas van het Stedelijk Gymnasium in Utrecht zijn geweest, dat mijn belangstelling voor cultuur werd gewekt. Van mijn ouders kan ik me niet voorstellen, dat ik dat heb meegekregen. We gingen klassikaal naar musea en toneelvoorstellingen. Met een viertal vrienden werd hierover nagepraat. Het verdiepte een vriendschap, die nog steeds voortduurt.’ Ton, één van hen, had het calligraferen tot zijn favoriete bezigheden gemaakt. Hij deed dat samen met de vrouw van Willem van Leusden. Ton nodigde Has uit om mee te gaan bij één van zijn bezoeken aan de schilder in zijn oude huis in Maarssen aan de Vecht. Has: ‘Het werd een ontmoeting die bepalend zou zijn voor mijn waardering voor kunst en het ontdekken van de diepere lagen en betekenissen in kunstwerken’. Han Redeker over Willem van Leusden in de monografie die hij aan deze schilder wijdde: ‘Van het Utrechtse jongetje van fijn-calvinistische huize tot de surrealist van barre visioenen, groeide Van Leusden uit tot een van de meest uitzonderlijke persoonlijkheden uit de geschiedenis van de Nederlandse beeldende kunst in de twintigste eeuw. Willem van Leusden, de vriendelijke teruggetrokken man, maar tegelijkertijd behorend tot de ware vernieuwer die behoorde tot een van de grootste etsers en tekenaars en een van de meest markante surrealisten van ons land. Ook is het Van Leusden geweest, die de verborgen etstechnieken van Hercules Seghers heeft blootgelegd. Iets dat zelfs Rembrandt niet is gelukt.’

Het bezoek aan Van Leusden en de indrukken die het oude huis met de vele schilderijen en etsen hadden gemaakt, resulteerde in 1965 tenslotte in de koop van een bijzonder schilderij dat Willem in 1956 maakte. Titel: ‘De droom van een houthakker’. We lopen er naar toe. Het werk speelt een sleutelrol in zijn verzameling. Has toont mij de bijzonderheden. Het werk toont een naakte vrouw op schoot van een man die geheel van haar in de ban raakt. Willem van Leusden toont dit door de vervlechting van hun hoofden, handen en benen en doet dit in een stijl die hem de vrijheid laat tot een vormentaal waarin hij een groot oog in de ruimte plaatst. Het alziend oog.
Deze fascinerende wereld die uitdrukking geeft aan vele zaken die meestal onbesproken blijven, zien we ook terug in het schilderij van Nestor Martens. Has bezocht een vriendin in het Zeeuwse Aardenburg en natuurlijk bezochten zij op die dag ook een plaatselijke expositie waar een aantal werken van Martens werden getoond. De vriendin opperde om naar het huis van Martens te gaan. Ze wist dat hij net over de grens in het Belgische Maldegem woonde. Ze werden hartelijk ontvangen en Has was snel geboeid door een werk dat duidelijke overeenkomsten toont met de Vlaamse expressionisten.

Het werk waarmee de kleine rondleiding eindigt, hangt boven de eettafel. Het is van Man in ‘t Veld. Een kleurrijk werk dat de verbeelding prikkelt en zeker voor een wandelaar veel associatieve gevoelens losmaakt. Has had het in een bedrijfsruimte zien hangen, waar hij gedurende een half jaar regelmatig kwam. Toen hij besefte dat hij niet meer zonder het werk kon, heeft hij het gekocht. Het mag nooit meer weg…. Dank je wel Has!